68 Dolina Roztoki – Dolina Pięc

68 Dolina Roztoki – Dolina Pięciu Stawów Polskich

W miejscu, gdzie Rybi Potok łączy się z Białą Wodą i wspólnie płynąc ku Dunajcowi
tworzą Białkę zasilaną przez Potok Roztoki, rozpościerają się dolne partie trzech dolin:
Roztoki, Rybiego Potoku i Pięciu Stawów Polskich. Lodowce, które przed kilkunastu
tysiącami lat opuszczały ten teren rzeźbiły granity, tworzyły wielkie moreny, uskoki
i spękania. Spływając twardym lodem zawieszały doliny, a nad nimi powstawały granie
i szczyty, dołem zaś płynęły potoki i tworzyły się jeziora. Lodowiec płynął coraz niżej.
A za nim, usiłując dotrzymać mu kroku, płynny lód przecinał moreny i wielkie ściany.
Tak powstawały stawy tatrzańskie, wydłużając swe misy w kierunku spływającego
lodowca. Trzy doliny wciśnięte zostały pomiędzy granitowe grzbiety górskie, wtedy tajemnicze,
dzisiaj już nazwane. Dolina Rybiego Potoku od wschodu otoczona jest przez
grań Żabiego, od południa przez Rysy z Mięguszowieckimi Szczytami, od zachodu zaś
przez granie ciągnące się z Miedzianego i Opalonego Wierchu. Po słowackiej stronie
oddzielona Żabiem od Rybiego Potoku rozpościera się Dolina Białej Wody z masywem
Młynarza. Jej środkiem płynie ku Białce, aż spod samego Gierlacha – najpierw potokiem,
potem szeroką już rzeką – Biała Woda. Idąc szosą do Morskiego Oka widzimy to
wszystko. Ponad Doliną Pięciu Stawów Polskich góruje Miedziane z Opalonem. Dolina
po przeciwnej stronie zamknięta jest graniami Kozich Wierchów, aż po Świnicę do
południowego przedłużenia jej grani, jaką stanowią Liptowskie Mury. Od północnej
strony Dolina Pięciu Stawów Polskich podcięta jest granitowym progiem Stawiarskiej
Ściany, z której wodospad Wielka Siklawa z impetem wpada w Dolinę Roztoki, wyrzeźbioną
pomiędzy masywem Wołoszyna a skalnymi podcięciami Opalonego.
Dolina Roztoki i Dolina Pięciu Stawów Polskich posiadają właściwie jedno wspólne
ujście do Doliny Białki. Znajduje się ono w zwężeniu pomiędzy grzbietami Roztockiej
Czuby i masywu Wołoszyna, z wąskim dnem na progach skalnych, jakie stworzyły
wodospady Wodogrzmotów Mickiewicza. Dolina Pięciu Stawów Polskich – będąc
polodowcowym piętrem niżej położonej Doliny Roztoki – to nasza trzecia odnoga walnej
Doliny Białki. Nie ma tutaj ani jednej
asfaltowej szosy, parkingu, przepustek samochodowych. Są za to góry i jeziora, tylko
góry otaczające jeziora. Przyroda sama o to zadbała tworząc tę dolinę ponad 85 metrów
powyżej dolnego poziomu Wielkiej Siklawy na Stawiarskiej Ścianie. Dolina została
utworzona na poziomie 2000-2300 m, czyli znajduje się prawie kilometr wyżej niż Kuźnice.
Leżący na południu Szpiglasowy Wierch jest zwornikiem grani otaczającej dolinę
z dwóch kierunków: południowo-wschodniego z masywem Miedzianego i Opalonego
Wierchu, których zbocza wyrastają powyżej 560 metrów ponad jeziora oraz
północnozachodniego i zachodniego, jakim biegną granie Liptowskich Murów i Kotelnicy
oraz Gładkiego i Walentkowego Wierchu.
Od północnej strony piętrzą się ponad doliną pionowe 400-metrowe ściany, wyrastające
ponad górne piętro doliny grani Świnicy prowadzącej do Koziego Wierchu
górującego 626 m nad Wielkim Stawem. Od tej też strony boczna grań Kołowej Czuby
przecina dolinę tworząc na zachodzie Dolinkę pod Kołem, a na wschodzie Dolinkę
Pustą. Jedność Doliny Pięciu Stawów i Doliny Roztoki rozdzielona została wielkim,
wygładzonym przez upływający czas, granitowym progiem skalnym, umowną granicą
pomiędzy obiema dolinami. Lecz poza granicą skalną odrębność leżących ponad sobą
dolin podkreślają również inne cechy. Dolina Roztoki, porośnięta starymi świerkami
i limbami, mocno wciśnięta pomiędzy Wołoszyn a Opalone uformowana została przez
cofający się lodowiec, który tu już osłabł zostawiając swoją główną siłę tworzenia wyżej
– w obecnej Dolinie Pięciu Stawów. Zespół jezior polodowcowych położony wśród
traw, kosówki i kamieni, największy w Tatrach, zajmujący ponad 61 hektarów to jego
dzieło.

Dolina Pięciu Stawów Polskich została zawieszona nad Doliną Roztoki. Doliny
przedzielone są 200-metrowym progiem skalnym nazywanym Stawiarską Ścianą, przez
ktą przelewa się Wielka Siklawa powstająca z wody Wielkiego Stawu Polskiego. Potok
Roztoki pędząc przez dolinę, poniżej jej wylotu wpada do Białki. Ta zaś została poczęta
dwa kilometry powyżej przez łączące się Rybi Potok i Białą Wodę.
W czasie tworzenia obecnego kształtu obu tych dolin obszar lodowca Doliny Pięciu
Stawów Polskich pokrywał ogromne pole fi rnowe wypełniające dno doliny. Lodowce
boczne z takich dolin, jak Pusta, pod Kołem, Buczynowa czy spod Szpiglasowej bezustannie
dostarczały do lodowca głównego wciąż nowych pokładów śniegu. Ciśnienie
wzrastało, gdzieś musiała powstać wyrwa. I powstała na Stawiarskiej Ścianie, przez
który to próg przelały się miliony ton lodu i śniegu. Lodowiec Doliny Pięciu Stawów
wysuwał swój ogromny jęzor, który drążył granit, głęboko żłobiąc dno obecnej Doliny
Roztoki. Jak widać, już na etapie tworzenia te dwie doliny zostały nierozerwalnie ze
sobą złączone. Dokonajmy przeglądu jezior Doliny Pięciu Stawów Polskich biorąc za
element klasyfi kacyjny wysokość na jakiej leżą:

Wielki Staw Polski leżący na wysokości 1665 m n.p.m., jest najniżej położonym
spośród sześciu stawów doliny. Do niego spływają wody z pozostałych staw tak, aby
potok z nich utworzony przelał się przez próg skalny, nabrał rozpędu jako potężny
wodospad i utworzył Potok Roztoki. Staw ten ma wszelkie dane ku temu, jest najpo-
jemniejszym zbiornikiem tatrzańskim będąc równocześnie najgłębszym, sięgającym do
79,3 m, jak również najdłuższym. Prawie kilometrowa długość Wielkiego Stawu to tyle
samo co długość Doliny za Mnichem. Powierzchnia stawu, powyżej 34 ha jest porównywalna
z powierzchnią Morskiego Oka.
Mały Staw Polski leży na wysokości 1668 m n.p.m. pomiędzy Wielkim a Przednim
Stawem. Jest naprawdę mały z powierzchnią 0,18 ha i głębokością 2,1 m. Niewielka różnica
poziomów na jakich leżą stawy: Wielki, Mały i Przedni sięgająca od 1 do 4 m może
przy dużych opadach w okresie wiosennych roztopów powodować zlewanie się tych
stawów. Najpierw wchłonięcie Małego przez Wielki, następnie połączenie z Przednim
i utworzenie fantastycznego jeziora.
Przedni Staw Polski leży na wysokości 1669 m n.p.m. po wschodniej stronie od
Wielkiej Siklawy. Można to wyraźnie zaobserwować idąc Orlą Percią nad Dolinką Buczynową.
Powierzchnia stawu wynosi 7,72 ha. Jest stawem głębokim na 34,6 m. Przedni
Staw jest pierwszym witającym nas stawem, gdy idziemy drogą z Doliny Rybiego Potoku
do Doliny Pięciu Stawów szlakiem niebieskim przez Swistówkę Roztocką. Nad
stawem umiejscowiono schronisko turystyczne. Jego zaopatrzenie odbywa się z górnej
części Doliny Roztoki w miejscu mijanym na szlaku. Schronisko warte jest polecenia
w szczególności po sezonie turystycznym, dla osób poszukujących samotności. Czasy
przejść znad Przedniego Stawu w rejon Doliny Roztoki i Doliny Pięciu Stawów Polskich
zostały opisane w D.68.
Czarny Staw Polski przytulony do zboczy Kotelnicy leży na wysokości 1722 m
n.p.m. Powierzchnia stawu to 12,65 ha przy dużej głębokości 50,4 m. Jest to jezioro po
lewej stronie żółtego szlaku z Morskiego Oka przez Szpiglasową Przełęcz, oddzielone
moreną czołową od Wielkiego Stawu. Czarny Staw niejako zamyka od południa Dolinkę
Pustą i jest z niej bardzo dobrze widoczny. Między Czarnym a Wielkim Stawem
Polskim prowadzi szlak na Szpiglasową Przełęcz: D.74.
Wole Oko leży poniżej Zadniego Stawu Polskiego na wysokości 1867 m n.p.m. i nie
przekracza powierzchni 0,1 ha. Jest zbiornikiem uzależnionym od Zadniego Stawu,
którego wody przepływając przez Wole Oko kierują się do Wielkiego Stawu. Wole Oko,
podobnie jak Mały Staw zimą zamarza. W sensie nazewniczym nie został zaliczony do
stawów w Dolinie Pięciu Stawów Polskich.
Zadni Staw Polski leży pod progiem zawieszonej u stóp Walentkowego Wierchu Dolinki
pod Kołem, na wysokości 1890 m n.p.m. Jego powierzchnia to 6,46 ha, głębokość
31,6 m. Najwyżej położonym stawem w Tatrach Polskich jest mały Zadni Mnichowy
Stawek (0,04 ha) w Dolinie za Mnichem, który leży na wysokości 2070 m n.p.m. Zadni
Staw leżący niżej o 180 metrów jest drugim stawem pod tym względem. Zadni Staw
w pełnej krasie można podziwiać z drogi na Świnicę (D.62) od strony Zawratu.

W Dolinie Pięciu Stawów Polskich znajduje się najwyżej położone schronisko w polskiej
części Tatr – 1670 m n.p.m. i posiada 68 miejsc noclegowych w pokojach 4-, 6-, 7-, 8-,
10-osobowych, znajduje się tu kuchnia turystyczna, jadłodajnia, bufet, bezpłatne toalety,
akceptowane są zniżki PTTK.
Schronisko jest doskonałą bazą wypadową w najwyższe partie Tatr. Spod schroniska
wychodzą szlaki m.in. na Przełęcz Krzyżne, Kozi Wierch, Przełęcz Zawrat oraz Szpiglaso-
wą Przełęcz. Najkrótsze dojście do schroniska prowadzi z Palenicy Białczańskiej – około
2-2,5 h drogi. Dolina Pięciu Stawów Polskich stanowi odgałęzienie największej doliny
tatrzańskiej – Doliny Białki i w przeszłości stanowiła tereny pasterskie. Hale Dolin Roztoki
i Pięciu Stawów należały od 1637 roku do rodziny Nowobilskich, którzy tereny te dostali w
nadaniach królewskich od Władysława IV. Do dziś istnieje tu kamienny szałas, służący w
przeszłości za schron dla wędrowców i pierwszych taterników.
W 1876 roku z inicjatywy Towarzystwa Tatrzańskiego (TT) powstało nad Małym Stawem
pierwsze pięciostawiańskie schronisko. Był to niewielki budynek jednoizbowy zbudowany z
granitowych bloków, któremu nadano imię Ludwika Zejsznera, wybitnego polskiego geologa.
Schronisko było często odwiedzane w lecie, ale zimą niszczało, pomimo przeprowadzanych
w każdym sezonie kosztownych remontów. W końcu, w 1896 roku Towarzystwo Tatrzańskie
przystąpiło do budowy wygodnego, całorocznego schroniska, które już 2 lata później zostało
ukończone. Szybko zyskało uznanie turystów, gdyż było wygodne i chroniło przed zimnem,
posiadało drewniane ściany, piec, a do spania prycze.W związku z rosnącą popularnością
kilka razy je rozbudowywano i modernizowano. W czasie I wojny światowej schronisko było
kilkakrotnie dewastowane, później jednak przy pomocy Kompanii Wysokogórskiej Wojska
Polskiego odbudowywano je i służyło turystom do 1924 roku, kiedy to PTT postanowiło
wybudować nowoczesne i funkcjonalne schronisko. Projekt budynku wykonał Karol Stryjeński.
Budowa nowego obiektu trwała siedem lat, głównie ze względu na trudności transportowe
(do dziś jest to jedyne schronisko w Tatrach, do którego nie można dojechać samochodem).
Uroczyste otwarcie nastąpiło w 1932 roku, a później je zmodernizowano. W okresie między-
wojennym przeżywało okres świetności, zarówno dzięki rozwijającej się turystyce, jak
i narciarstwu. Odbywały się tu obozy Polskiego Towarzystwa Narciarskiego, w których udział
brali między innymi Helena Marusarzówna, Bronisław Czech, Stanisław, Jan i Andrzej
Marusarzowie.
Okres drugiej wojny światowej szczęśliwie minął, ale w maju 1945 roku schronisko nagle
spłonęło (przyczyny nie są znane). Dwa lata później decyzję o odbudowie schroniska podjęli
Maria i Andrzej Krzeptowscy, dotychczasowi dzierżawcy. To dzięki ich staraniom nad
Małym Stawem stanął niewielki drewniany budynek, który funkcjonował do roku 1954
(obecnie znajduję się tu strażnica Tatrzańskiego Parku Narodowego).
W 1954 roku ukończono budowę obecnego schroniska, które stanęło nad północnym
brzegiem Przedniego Stawu. Architektonicznie doskonale jest wkomponowane w krajobraz,
a kamienno-drewniany budynek jest dziełem zaprojektowanym przez Annę
Górską, Jana Chmielewskiego, Jędrzeja Czarniaka, Gerarda Ciołka i Jerzego Mokrzyńskiego.
Uroczyste otwarcie nastąpiło w 1956 roku, a kierownikiem schroniska
została Maria Krzeptowska, dotychczasowa wieloletnia, doświadczona gospodyni
w Dolinie Pięciu Stawów Polskich. To dzięki rodzinie Krzeptowskich w schronisku
panuje niepowtarzalna atmosfera i pomimo trudności z zaopatrzeniem (szczególnie
trudności transportowych), nawet w trudnych czasach turyści odczuwali gościnność
tego miejsca.

Szlaki w rejonie Doliny Pięciu Stawów Polskich
Wodogrzmoty – Schronisko Roztoka: 10 minut ( 15); D.68
Wodogrzmoty – Dolina Pięciu Stawów Polskich: 2.15 godz. ( 1.45): D.69
Przedni Staw Polski – Krzyżne: 2.15 godz. ( 1.40): D.70
Przedni Staw Polski – Kozi Wierch: 1.50 godz. ( 1.20): D.71
Przedni Staw Polski – Kozia Przełęcz: 1.50 godz.( 1.30): D.72
Przedni Staw Polski – Zawrat: 2 godz. ( 1.20 godz): D.73
Przedni Staw Polski – Szpiglasowa Przełęcz: 2.15 godz.( 1.55): D.74
Przedni Staw Polski – Świstówka – Morskie Oko: 1.45 godz.( 2): D.75

>>>>powrót do strony głównej portalu kozica.pl<<<<

mapa strony - sitemaps